Bronstijd West-Friesland

Lees hier hoe West-Friesland 3000 jaar geleden was

Author: Patrick Valentijn (page 1 of 2)

Hilde’s lezingen

Onlangs is in het archeologisch centrum Huis van Hilde het gezicht onthuld van Drechtje, een jonge vrouw uit de bronstijd. Hierbij hoort een tijdelijke tentoonstelling, Blik op de Bronstijd, en een aantal lezingen. Twee van die lezingen worden gehouden door leden van ons onderzoekteam. Op woensdag 6 april zal Wilko van Zijverden iets vertellen over het ontstaan van het West-Friese landschap en op woensdag 11 mei zal Wouter Roessingh een verslag geven van de archeologische opgravingen in het tracé van N23-Westfrisiaweg en de vondst van Drechtje. Voor meer informatie klik hier.

Archeologen vragen hulp!

Onze website wordt goed bezocht en we krijgen vaak leuke reacties van onze volgers. Daar zijn we uiteraard erg blij mee! Maar misschien kan het nog beter. Daarom willen we graag horen wat jullie op onze site zouden willen zien. Laat het ons weten door deze korte vragenlijst in te vullen. Bovendien maak je kans op een jaar lang gratis Archeologie Magazine!

De provincie Noord-Holland heeft een kort stukje op hun website geplaatst over de open dag bij de N23 opgraving. Lees het hier.

Beesten en bronstijd rituelen

In Trouw verscheen vorige week een artikel over een heiligdom in de Jordaanvallei uit de 7de eeuw voor Christus. Archeologen van het Rijksmuseum van Oudheden (Leiden) en de Yarmouk Universiteit (Jordanië) vonden in en rond het gebouw aardewerken beeldjes van paarden. Met een grote foto stonden deze prachtige beeldjes in de krant. Maar Jordanië is niet de enige plek waar dierenbeeldjes zijn gevonden.

bronstijd prehistorie west-friesland archeologie bronstijd prehistorie noord-holland archeologie

Paardje van aardewerk uit 7de eeuw v.Chr., gevonden in Tell Damiyah (Jordanië).

Paardje van aardewerk uit 7de eeuw v.Chr., gevonden in Tell Damiyah (Jordanië). (Bron: Rijksmuseum van Oudheden)

bronstijd prehistorie west-friesland archeologie bronstijd prehistorie noord-holland archeologie

Ook in West-Friesland zijn namelijk dierenbeeldjes van aardewerk gemaakt. Recentelijk is er nog eentje gevonden aan de Haling in Enkhuizen. En in de buurt van Hoogkarspel zijn niet minder dan twintig beeldjes gevonden van varkens en koeien. Deze beeldjes zijn in één kuil gevonden, samen met wat vuursteen, bot en potscherven. De potscherven zijn van een materiaal en vorm die typisch is voor de periode tussen 1500 en 800 v.Chr. De West-Friese beeldjes zijn dus nog ouder dan de paardjes uit Jordanië.

bronstijd prehistorie west-friesland archeologie bronstijd prehistorie noord-holland archeologie

Vier van de twintig beeldjes van een varken (voor) en koeien (achter) die in de buurt van Hoogkarspel zijn gevonden. De beeldjes zijn ongeveer 4 bij 6 cm groot. (Bron: Rijksmuseum van Oudheden)

Vier van de twintig beeldjes van een varken (voor) en koeien (achter) die in de buurt van Hoogkarspel zijn gevonden. De beeldjes zijn ongeveer 4 bij 6 cm groot. (Bron: Rijksmuseum van Oudheden)

bronstijd prehistorie west-friesland archeologie bronstijd prehistorie noord-holland archeologie

Deze West-Friese beeldjes zijn heel bijzonder. Er zijn namelijk geen andere voorbeelden uit Nederland bekend. Het is dan ook niet voor niets dat deze beeldjes in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden staan. Maar waar de beeldjes nou precies voor gebruikt zijn is een raadsel. Enkele van de beeldjes uit Hoogkarspel waren gebroken en na het breken zijn ze verbrand. Maar door wie en waarom? Sommige archeologen denken dat het simpelweg kinderspeelgoed was dat in het vuur terecht is gekomen, terwijl het volgens anderen rituele voorwerpen waren.

Wat wel duidelijk is, is dat dieren, en met name runderen, paarden en vogels, een belangrijke rol speelden in de religie(s) van de bronstijd. Dierensymbolen komen namelijk op bijzondere plekken en in opvallende vormen voor. Zo komen paarden en runderen (soms met ploeg) vaak voor op rotsgravures (die vooral in Scandinavië zijn te vinden).  In het Deense Viksø zijn indrukwekkende bronzen helmen met hoorns gevonden. Bij Trundholm is een prachtige met goud ingelegde zonnewagen gevonden die wordt getrokken door een paard. In het veen bij het Drentse Barger-Oosterveld stond 3500 jaar geleden een tempel die was versierd met hoorns. En in West-Friesland zelf werden opvallende dingen gedaan met runderbotten. Bundels van ribben worden namelijk regelmatig in de sloten rondom grafheuvels gevonden en er is zelfs een grafheuvel met daaronder niets dan een potje met een runderrib erin.

bronstijd prehistorie west-friesland archeologie bronstijd prehistorie noord-holland archeologie

http://www.bronstijdwestfriesland.nl/wp-content/uploads/2014/12/razor.jpg

Bronzen scheermes

Een tekening van een bronzen scheermes uit de bronstijd. Op de scheermessen stonden vaak gravures. Hier is het zonnepaard (midden) te zien bij een boot met vogelkop (links). Het scheermes zelf heeft ook de vorm van een boot. (Bron: Tanum Rock Art Research Centre)
http://www.bronstijdwestfriesland.nl/wp-content/uploads/2014/12/vikso_helm.jpg

Viksø helm

In het Deense Viksø zijn twee van dit soort helmen in het veen gevonden. Ze dateren uit het begin van het eerste millennium v.Chr. (Bron: Nationaal Museum Denemarken)
http://www.bronstijdwestfriesland.nl/wp-content/uploads/2014/12/bargeroosterveld.jpg

Tempel Barger-Oosterveld

In het veen van het Drentse Barger-Oosterveld zijn de resten van een bronstijd tempel gevonden. De tempel dateert rond 1500 v.Chr. (Bron: Musea in Drenthe)
http://www.bronstijdwestfriesland.nl/wp-content/uploads/2014/12/trundholm_chariot.jpg

Trundholm zonnewagen

In Trundholm is deze met goud ingelegde zonnewagen gevonden. De wagen dateert rond 1400 v.Chr. (Bron: Nationaal Museum Denemarken)
http://www.bronstijdwestfriesland.nl/wp-content/uploads/2014/12/Aspeberget_Tanum.jpg

Rotsgravure

Een Rotsgravure uit Aspeberget Tanum in Zweden. Op de gravure staan onder andere runderen met ploeg en paarden. (Bron: SHFA)

bronstijd prehistorie west-friesland archeologie bronstijd prehistorie noord-holland archeologie

Achter al deze vondsten zit waarschijnlijk een fascinerend verhaal. Zo is met behulp van een grote hoeveelheid rituele voorwerpen en tekeningen op rotsen en bronzen scheermessen het verhaal achter de zonnewagen uit Trundholm in grote lijnen te vertellen. We hebben hier te maken met de wagen die overdag de zon (de goud ingelegde schijf) door de hemel trekt. ’s Nachts duikt de zon onder water (de donkere, bronzen achterzijde van de schijf), waar hij per boot wordt vervoerd om vervolgens in het oosten weer op te komen.

Maar helaas is de zonnewagen een uitzondering. De meeste vondsten zullen waarschijnlijk altijd een raadsel blijven. Jammer genoeg ook de West-Friese dierenbeeldjes.

Verrassing onder stolp

Afgelopen donderdag stond er een artikel in het Noordhollands dagblad over een prachtige bronstijd vondst onder een stolp. Heb je het gemist? Klik hier om het artikel te lezen.

Archeologische opgraving Westfrisiaweg gefilmd

Op zaterdag 29 november was er een publieksdag bij de archeologische opgravingen in het tracé van de Westfrisiaweg. Meer dan 200 mensen trotseerden het gure weer en kwamen een kijkje nemen! Voor degenen die er niet bij konden zijn heeft Stichting Projector (Westfries Genootschap) het allemaal gefilmd.

Kijkje bij een bronstijd opgraving… in 3D!

Onze collega’s van ADC ArcheoProjecten en Archol zijn hard aan het werk in het tracé van de Westfrisiaweg. Uiteraard zijn we ontzettend nieuwsgierig naar wat ze allemaal voor moois uit de bronstijd vinden, dus zijn we afgelopen woensdag met ons team een kijkje gaan nemen. Momenteel wordt er op vier plekken in de buurt van Hoogkarspel opgegraven: Markerwaardweg, Hoogkarspel tunnel, Slimweg en Voetakkers. En op elke locatie is wel iets leuks gevonden! Een mooie kans om onze nieuwe 3d-software uit te proberen.

bronstijd prehistorie archeologie noord-holland bronstijd prehistorie archeologie noord-holland

De projectkeet op de opgraving hangt vol met kaarten. Wouter legt ons uit waar er allemaal gegraven wordt en wat er tot nu toe is gevonden.

De projectkeet op de opgraving hangt vol met kaarten. Wouter (die het project mede coördineert) legt ons uit waar er allemaal gegraven wordt en wat er tot nu toe is gevonden.

Kaart uit de keet met daarop de locaties van de opgravingen (de opgraving aan Voetakkers valt buiten de kaart).

Kaart uit de keet met daarop de locaties van de opgravingen (de opgraving aan Voetakkers valt buiten de kaart).

bronstijd prehistorie archeologie noord-holland bronstijd prehistorie archeologie noord-holland

Onze rondleiding begon bij Hoogkarspel Tunnel. De opgravingen op deze plek zijn bijzonder, omdat ze precies aansluiten op een aantal opgravingen die in de jaren ’60 en ’70 bij Hoogkarspel zijn gedaan. Toen werd er een compleet boerenlandschap van zo’n 3000 jaar oud gevonden. Honderden sloten, akkers en boerderijen kwamen aan het licht. Nu is de vraag hoe ver dit alles doorloopt buiten de opgravingen en in welke staat de archeologische resten zijn. De afgelopen weken is duidelijk geworden dat er tijdens de ruilverkaveling flink is huisgehouden op deze plek. Enkele restanten van de sloten zijn nog teruggevonden, maar lang niet zo veel als dat er in de jaren ’70 zijn gevonden. Dit is natuurlijk teleurstellend, maar het leert ons veel over de gevolgen van de ruilverkaveling en helpt ons om in de toekomst onnodig onderzoek op verstoorde plekken (en alle kosten die dat met zich meebrengt) te voorkomen.

bronstijd prehistorie archeologie noord-holland bronstijd prehistorie archeologie noord-holland

Één van de opgravingsputten bij Hoogkarspel tunnel. Op de voorgrond zijn twee donkere cirkels te zien. Dit waren mogelijk opslagplaatsen uit de bronstijd.

Opgraving bij Hoogkarspel tunnel. Op de voorgrond zijn twee donkere cirkels te zien. Dit waren mogelijk opslagplaatsen uit de bronstijd.

bronstijd prehistorie archeologie noord-holland bronstijd prehistorie archeologie noord-holland

Aan de Markerwaardweg zijn de archeologische resten beter bewaard. Hier zijn niet alleen de sporen bewaard gebleven, maar op sommige plekken zelfs nog het oppervlak waarop in de bronstijd geleefd werd. Dit oppervlak is duidelijk te herkennen in de bodem als een donkere, soms zelfs bijna zwarte laag. Ook zijn er enkele mooie vondsten gedaan op deze plek, zoals een complete koeienschedel en een houten constructie waarvan nog niet helemaal duidelijk is waarvoor het heeft gediend (hierover later meer). En natuurlijk zijn er ook weer akkersloten gevonden, want wat is een bronstijd opgraving in West-Friesland zonder akkersloten. Maar hier is wel iets aparts aan de hand. Normaal krioelen de sloten over elkaar heen in een grote wirwar, maar op deze plek vormen ze hele keurige, rechthoekige perceeltjes. Waarom dat hier zo is weten we nog niet, maar het laat wel zien dat niet in heel West-Friesland hetzelfde werd gedaan. De West-Friezen waren waarschijnlijk slim genoeg om op de lokale omstandigheden in te spelen.

bronstijd prehistorie archeologie noord-holland bronstijd prehistorie archeologie noord-holland

Een 3d-model van de doorsnede van de bodem aan de Markerwaardweg. De zwarte laag is het oppervlak waarop in de bronstijd geleefd werd.

 bronstijd prehistorie archeologie noord-holland bronstijd prehistorie archeologie noord-holland

Nog een kaartje uit de keet.  Dit is een plattegrond met daarop alle sporen die aan de Markerwaardweg zijn gevonden. De blauwe banen zijn de akkersloten uit de bronstijd. Vooral in het bovenste gedeelte is te zien hoe mooi recht de akkers op deze plek zijn geweest.

Nog een kaartje uit de keet. Dit is een plattegrond met daarop alle sporen die aan de Markerwaardweg zijn gevonden. De blauwe banen zijn de akkersloten uit de bronstijd. Vooral in het bovenste gedeelte is te zien hoe mooi recht de akkers op deze plek zijn geweest.

bronstijd prehistorie archeologie noord-holland bronstijd prehistorie archeologie noord-holland

Toen we bij de Slimweg gingen kijken zagen we weer de oude vertrouwde wirwar aan bronstijd sloten. We kwamen op een gelukkig moment aan. Er was namelijk net een mooie vondst gedaan: een (bijna) complete aardewerken pot. En waarschijnlijk een hele bijzondere pot. Het lijkt er namelijk op dat deze pot te dateren is op de overgang van de midden naar de late bronstijd, zo rond 1000 v.Chr. In deze periode lijkt er in heel Europa plots van alles te veranderen: mensen gaan hun huizen anders bouwen, hun doden anders begraven, het aardewerk verandert en ook de metalen objecten. In West-Friesland zien we dit ook gebeuren. Daar gaan mensen op terpen wonen met daaromheen brede, diepe sloten die vol zitten met aardewerk dat veel fijner, mooier versierd en diverser is dan de potten uit voorgaande perioden. Maar dit soort veranderingen lijken plotseling te zijn gebeurd – en in heel Europa. De grote vraag is natuurlijk hoe en waarom. Vondsten die een overgang laten zien spelen een sleutelrol bij het oplossen van deze vragen, maar zijn erg zeldzaam. Deze pot van de Slimweg (en alles wat er mee samen is gevonden) zou ons weleens meer kunnen leren over deze periode!

bronstijd prehistorie archeologie noord-holland bronstijd prehistorie archeologie noord-holland

Plattegrond met opgegraven sporen van de Slimweg. De blauwe banen zijn de bronstijd sloten en in oranje zijn de plaatsen aangegeven waar boerderijen uit de bronstijd hebben gestaan. De groene cirkels zijn de opslagplaatsen die ook op de foto van Hoogkarspel tunnel zijn te zien.

Plattegrond met opgegraven sporen van de Slimweg. De blauwe banen zijn de bronstijd sloten en in oranje zijn de plaatsen aangegeven waar boerderijen uit de bronstijd hebben gestaan. De groene cirkels zijn de opslagplaatsen die ook op de foto van Hoogkarspel tunnel zijn te zien.

Één van de scherven van de kapotte, maar waarschijnlijk complete pot die is gevonden aan de Slimweg. Onderaan is de versiering te zien: een band van dunne krasjes.

Één van de scherven van de kapotte, maar waarschijnlijk complete pot die is gevonden aan de Slimweg. Onderaan is de versiering te zien: een band van dunne krasjes.

bronstijd prehistorie archeologie noord-holland bronstijd prehistorie archeologie noord-holland

Ten slotte kwamen we aan de bij de opgraving aan de Voetakkers bij Lutjebroek. Ook hier zagen we uiteraard weer de bekende sloten, maar ook de sporen van een bronstijd boerderij. Meestal is er van deze boerderijen vrijwel niets bewaard gebleven. Enkel de greppel die om het huis lag en de kuilen waarin ooit de palen stonden die het dak droegen. Deze kuilen zijn bijna altijd leeg, maar nu was er net iets leuks gevonden in zo’n kuil. Bovenin één van de kuilen was de poot van een hond gevonden. Vondsten uit de paalkuilen en huisgreppels laten zien hoe er in en rondom de boerderij geleefd werd en wat er gebeurde toen de boerderij werd verlaten. Hier is dus ooit een trouwe viervoeter (of alleen zijn poot) in een kuil van een paal terecht gekomen. Hoe en waarom is een raadsel…

bronstijd prehistorie archeologie noord-holland bronstijd prehistorie archeologie noord-holland

Een 3d-model van de paalkuil met bovenin het hondenpootje. (Let op: laden kan een tijdje duren)

Bronstijd West-Friesland op Facebook

Bronstijd West-Friesland heeft nu ook een Facebook pagina. Hier vind je al het kleine nieuws over de bronstijd van West-Friesland (en daarbuiten). Klik hier, like ons en mis niets!

Publieksdag opgraving Westfrisiaweg

Afgelopen zaterdag verscheen er een stukje in de krant over de opgraving die momenteel plaatsvindt langs de Westfrisiaweg. Mocht je het gemist hebben, dan kun je het hier nalezen. Wil je de opgraving met eigen ogen zien, kom dan aanstaande zaterdag naar de open dag!

 

Menselijke schedel gevonden!

Momenteel wordt er door onze collega’s van ADC ArcheoProjecten en Archol hard gegraven bij Westwoud, in het N23 tracé. Ook hier zit het weer bomvol met sporen uit de bronstijd. Een bijzondere vondst is een complete schedel uit een kuil. De rest van het lichaam ontbreekt… RTV NH is een kijkje gaan nemen. Zie hier het interview met Sebastiaan Knippenberg (Archol). Zaterdag 29 november organiseert provincie Noord-Holland een open dag.

archeologie prehistorie bronstijd west-friesland archeologie prehistorie bronstijd west-friesland

We vonden ook nog wat filmpjes uit de oude doos. Een aantal jaren geleden was er een grote bronstijd opgraving bij de woonwijk Kadijken in Enkhuizen. Ook daar is RTV NH een kijkje gaan nemen. En ook de Wereldomroep kwam langs:

archeologie prehistorie bronstijd west-friesland archeologie prehistorie bronstijd west-friesland

Older posts
www.scriptsell.net