Bronstijd West-Friesland

Lees hier hoe West-Friesland 3000 jaar geleden was

Category: Veldwerk (page 2 of 3)

Archeologische opgraving Westfrisiaweg gefilmd

Op zaterdag 29 november was er een publieksdag bij de archeologische opgravingen in het tracé van de Westfrisiaweg. Meer dan 200 mensen trotseerden het gure weer en kwamen een kijkje nemen! Voor degenen die er niet bij konden zijn heeft Stichting Projector (Westfries Genootschap) het allemaal gefilmd.

Kijkje bij een bronstijd opgraving… in 3D!

Onze collega’s van ADC ArcheoProjecten en Archol zijn hard aan het werk in het tracé van de Westfrisiaweg. Uiteraard zijn we ontzettend nieuwsgierig naar wat ze allemaal voor moois uit de bronstijd vinden, dus zijn we afgelopen woensdag met ons team een kijkje gaan nemen. Momenteel wordt er op vier plekken in de buurt van Hoogkarspel opgegraven: Markerwaardweg, Hoogkarspel tunnel, Slimweg en Voetakkers. En op elke locatie is wel iets leuks gevonden! Een mooie kans om onze nieuwe 3d-software uit te proberen.

bronstijd prehistorie archeologie noord-holland bronstijd prehistorie archeologie noord-holland

De projectkeet op de opgraving hangt vol met kaarten. Wouter legt ons uit waar er allemaal gegraven wordt en wat er tot nu toe is gevonden.

De projectkeet op de opgraving hangt vol met kaarten. Wouter (die het project mede coördineert) legt ons uit waar er allemaal gegraven wordt en wat er tot nu toe is gevonden.

Kaart uit de keet met daarop de locaties van de opgravingen (de opgraving aan Voetakkers valt buiten de kaart).

Kaart uit de keet met daarop de locaties van de opgravingen (de opgraving aan Voetakkers valt buiten de kaart).

bronstijd prehistorie archeologie noord-holland bronstijd prehistorie archeologie noord-holland

Onze rondleiding begon bij Hoogkarspel Tunnel. De opgravingen op deze plek zijn bijzonder, omdat ze precies aansluiten op een aantal opgravingen die in de jaren ’60 en ’70 bij Hoogkarspel zijn gedaan. Toen werd er een compleet boerenlandschap van zo’n 3000 jaar oud gevonden. Honderden sloten, akkers en boerderijen kwamen aan het licht. Nu is de vraag hoe ver dit alles doorloopt buiten de opgravingen en in welke staat de archeologische resten zijn. De afgelopen weken is duidelijk geworden dat er tijdens de ruilverkaveling flink is huisgehouden op deze plek. Enkele restanten van de sloten zijn nog teruggevonden, maar lang niet zo veel als dat er in de jaren ’70 zijn gevonden. Dit is natuurlijk teleurstellend, maar het leert ons veel over de gevolgen van de ruilverkaveling en helpt ons om in de toekomst onnodig onderzoek op verstoorde plekken (en alle kosten die dat met zich meebrengt) te voorkomen.

bronstijd prehistorie archeologie noord-holland bronstijd prehistorie archeologie noord-holland

Één van de opgravingsputten bij Hoogkarspel tunnel. Op de voorgrond zijn twee donkere cirkels te zien. Dit waren mogelijk opslagplaatsen uit de bronstijd.

Opgraving bij Hoogkarspel tunnel. Op de voorgrond zijn twee donkere cirkels te zien. Dit waren mogelijk opslagplaatsen uit de bronstijd.

bronstijd prehistorie archeologie noord-holland bronstijd prehistorie archeologie noord-holland

Aan de Markerwaardweg zijn de archeologische resten beter bewaard. Hier zijn niet alleen de sporen bewaard gebleven, maar op sommige plekken zelfs nog het oppervlak waarop in de bronstijd geleefd werd. Dit oppervlak is duidelijk te herkennen in de bodem als een donkere, soms zelfs bijna zwarte laag. Ook zijn er enkele mooie vondsten gedaan op deze plek, zoals een complete koeienschedel en een houten constructie waarvan nog niet helemaal duidelijk is waarvoor het heeft gediend (hierover later meer). En natuurlijk zijn er ook weer akkersloten gevonden, want wat is een bronstijd opgraving in West-Friesland zonder akkersloten. Maar hier is wel iets aparts aan de hand. Normaal krioelen de sloten over elkaar heen in een grote wirwar, maar op deze plek vormen ze hele keurige, rechthoekige perceeltjes. Waarom dat hier zo is weten we nog niet, maar het laat wel zien dat niet in heel West-Friesland hetzelfde werd gedaan. De West-Friezen waren waarschijnlijk slim genoeg om op de lokale omstandigheden in te spelen.

bronstijd prehistorie archeologie noord-holland bronstijd prehistorie archeologie noord-holland

Een 3d-model van de doorsnede van de bodem aan de Markerwaardweg. De zwarte laag is het oppervlak waarop in de bronstijd geleefd werd.

 bronstijd prehistorie archeologie noord-holland bronstijd prehistorie archeologie noord-holland

Nog een kaartje uit de keet.  Dit is een plattegrond met daarop alle sporen die aan de Markerwaardweg zijn gevonden. De blauwe banen zijn de akkersloten uit de bronstijd. Vooral in het bovenste gedeelte is te zien hoe mooi recht de akkers op deze plek zijn geweest.

Nog een kaartje uit de keet. Dit is een plattegrond met daarop alle sporen die aan de Markerwaardweg zijn gevonden. De blauwe banen zijn de akkersloten uit de bronstijd. Vooral in het bovenste gedeelte is te zien hoe mooi recht de akkers op deze plek zijn geweest.

bronstijd prehistorie archeologie noord-holland bronstijd prehistorie archeologie noord-holland

Toen we bij de Slimweg gingen kijken zagen we weer de oude vertrouwde wirwar aan bronstijd sloten. We kwamen op een gelukkig moment aan. Er was namelijk net een mooie vondst gedaan: een (bijna) complete aardewerken pot. En waarschijnlijk een hele bijzondere pot. Het lijkt er namelijk op dat deze pot te dateren is op de overgang van de midden naar de late bronstijd, zo rond 1000 v.Chr. In deze periode lijkt er in heel Europa plots van alles te veranderen: mensen gaan hun huizen anders bouwen, hun doden anders begraven, het aardewerk verandert en ook de metalen objecten. In West-Friesland zien we dit ook gebeuren. Daar gaan mensen op terpen wonen met daaromheen brede, diepe sloten die vol zitten met aardewerk dat veel fijner, mooier versierd en diverser is dan de potten uit voorgaande perioden. Maar dit soort veranderingen lijken plotseling te zijn gebeurd – en in heel Europa. De grote vraag is natuurlijk hoe en waarom. Vondsten die een overgang laten zien spelen een sleutelrol bij het oplossen van deze vragen, maar zijn erg zeldzaam. Deze pot van de Slimweg (en alles wat er mee samen is gevonden) zou ons weleens meer kunnen leren over deze periode!

bronstijd prehistorie archeologie noord-holland bronstijd prehistorie archeologie noord-holland

Plattegrond met opgegraven sporen van de Slimweg. De blauwe banen zijn de bronstijd sloten en in oranje zijn de plaatsen aangegeven waar boerderijen uit de bronstijd hebben gestaan. De groene cirkels zijn de opslagplaatsen die ook op de foto van Hoogkarspel tunnel zijn te zien.

Plattegrond met opgegraven sporen van de Slimweg. De blauwe banen zijn de bronstijd sloten en in oranje zijn de plaatsen aangegeven waar boerderijen uit de bronstijd hebben gestaan. De groene cirkels zijn de opslagplaatsen die ook op de foto van Hoogkarspel tunnel zijn te zien.

Één van de scherven van de kapotte, maar waarschijnlijk complete pot die is gevonden aan de Slimweg. Onderaan is de versiering te zien: een band van dunne krasjes.

Één van de scherven van de kapotte, maar waarschijnlijk complete pot die is gevonden aan de Slimweg. Onderaan is de versiering te zien: een band van dunne krasjes.

bronstijd prehistorie archeologie noord-holland bronstijd prehistorie archeologie noord-holland

Ten slotte kwamen we aan de bij de opgraving aan de Voetakkers bij Lutjebroek. Ook hier zagen we uiteraard weer de bekende sloten, maar ook de sporen van een bronstijd boerderij. Meestal is er van deze boerderijen vrijwel niets bewaard gebleven. Enkel de greppel die om het huis lag en de kuilen waarin ooit de palen stonden die het dak droegen. Deze kuilen zijn bijna altijd leeg, maar nu was er net iets leuks gevonden in zo’n kuil. Bovenin één van de kuilen was de poot van een hond gevonden. Vondsten uit de paalkuilen en huisgreppels laten zien hoe er in en rondom de boerderij geleefd werd en wat er gebeurde toen de boerderij werd verlaten. Hier is dus ooit een trouwe viervoeter (of alleen zijn poot) in een kuil van een paal terecht gekomen. Hoe en waarom is een raadsel…

bronstijd prehistorie archeologie noord-holland bronstijd prehistorie archeologie noord-holland

Een 3d-model van de paalkuil met bovenin het hondenpootje. (Let op: laden kan een tijdje duren)

Publieksdag opgraving Westfrisiaweg

Afgelopen zaterdag verscheen er een stukje in de krant over de opgraving die momenteel plaatsvindt langs de Westfrisiaweg. Mocht je het gemist hebben, dan kun je het hier nalezen. Wil je de opgraving met eigen ogen zien, kom dan aanstaande zaterdag naar de open dag!

 

Menselijke schedel gevonden!

Momenteel wordt er door onze collega’s van ADC ArcheoProjecten en Archol hard gegraven bij Westwoud, in het N23 tracé. Ook hier zit het weer bomvol met sporen uit de bronstijd. Een bijzondere vondst is een complete schedel uit een kuil. De rest van het lichaam ontbreekt… RTV NH is een kijkje gaan nemen. Zie hier het interview met Sebastiaan Knippenberg (Archol). Zaterdag 29 november organiseert provincie Noord-Holland een open dag.

archeologie prehistorie bronstijd west-friesland archeologie prehistorie bronstijd west-friesland

We vonden ook nog wat filmpjes uit de oude doos. Een aantal jaren geleden was er een grote bronstijd opgraving bij de woonwijk Kadijken in Enkhuizen. Ook daar is RTV NH een kijkje gaan nemen. En ook de Wereldomroep kwam langs:

archeologie prehistorie bronstijd west-friesland archeologie prehistorie bronstijd west-friesland

N23 Westfrisiaweg

De ontwikkeling van de N23 Westfrisiaweg is in volle gang. Ook archeologen zij hier nauw bij betrokken, waaronder onze eigen Wouter Roessingh. Lees hier een interview met Wouter en ontdek hoe de N23 ons verbindt met de prehistorie van Westfriesland.

bronstijd west-friesland prehistorie archeologiebronstijd west-friesland prehistorie archeologie

Archeologische site met verkavelingspatroon

Wouter hard aan het werk tijdens een opgraving langs de Westfrisiaweg

Veldwerk in het nieuws

Artikel na open dag

Artikel na open dag

Artikel voor open dag

Artikel voor open dag

Veldwerk: dag 10

Afgelopen vrijdag was alweer de laatste veldwerkdag. In verschillende werkputten moesten nog sporen worden gecoupeerd en worden doorgespit op vondstmateriaal.

3 late bronstijdgreppel

Op de scan van de weerstandsmetingen was in de noordoosthoek van het terrein een brede greppel te zien. Eerder deze week is hier overheen een werkput aangelegd en in de werkput werd een bijna 4 m brede greppel aangetroffen. Vandaag is het spoor gecoupeerd en wat bleek? Het brede spoor bleek te bestaan uit drie afzonderlijke bronstijdgreppels, die dicht op elkaar waren gegraven. De greppels waren nog tot op een diepte van bijna 70 cm onder het sporenvlak uitgegraven! In de bronstijd kunnen deze greppels wel meer dan een meter diep zijn geweest. Aan de hand van oversnijdingen kunnen we in ieder geval vaststellen dat de middelste greppel de oudste is. Het toont maar weer eens dat bronstijdgreppels lange tijd werden onderhouden en vaak meerdere fasen kennen. Een dergelijk diep greppelsysteem heeft mogelijk geleid tot inklinking van de bodem. We gaan nog uitzoeken of we dit aan de hand van oude (en nieuwe) hoogtekaarten kunnen vaststellen.

1 diepe greppels

Ook in andere werkputten werden enkele zeer diepe greppels gecoupeerd. De greppel in het zuiden van het terrein, waar tijdens de boring en in het meterputje veel vondsten werden gevonden, is voor een deel uitgeschaafd. Hierbij werden wederom veel vondsten geborgen, vooral aardewerk en botmateriaal. Het aardewerk behoort onmiskenbaar tot de zogenaamde Hoogkarspel-jong groep. Deze aardewerkstijl groep dateert in de late bronstijd, ergens tussen 1000 en 800 voor Christus. Hierdoor kunnen de greppels waaruit dit materiaal afkomstig is ook in deze periode worden geplaatst. Een bijzondere periode, waarvan we maar weinig sporen tegenkomen in West-Friesland. Door vernatting van het klimaat in de late bronstijd zagen de bronstijdboeren zich genoodzaakt brede (afwaterings)greppels te graven. Of deze greppels opgehoogde gronden (terpjes) hebben omgeven staat nog ter discussie. Vast staat in ieder geval dat de huiserven er in deze periode een stuk anders uitzagen dan in de midden-bronstijd. Boerderijen uit de late bronstijd ontbreken tot op heden. Tegen 800 v. Chr. is het te nat geworden in West-Friesland en vertrekken de bewoners uit het gebied. De bronstijdboeren van Oosterdijk vormen hierop geen uitzondering. Alleen rond Medemblik en Opperdoes kan in de daaropvolgende periode (IJzertijd) nog worden gewoond.

2 diepe greppel

Het veldwerk is voorbij, maar de archeologen zijn nog lang niet klaar! Nu volgt een periode van uitwerking, waarbij alle verzamelde gegevens worden onderzocht. Vondsten worden schoongemaakt, gewogen en in de database gezet. Specialisten kijken naar de verschillende materiaalcategorieën. De sporen en structuren worden uitgewerkt en er worden kaarten en puttenoverzichten gemaakt. Uiteindelijk worden de onderzoeksresultaten in een rapport gepubliceerd. Dit rapport zal ook op dit blog worden gepubliceerd.

We blijven jullie via het blog op de hoogte houden van de (tussentijdse) resultaten. Hou ons dus in de gaten!

groep

Veldwerk: dag 9

Donderdag, gisteren, was dag 9 van ons veldwerk. Deze dag is er vooral gecoupeerd in de noordelijke putten. Couperen is het maken van verticale doorsneden van de verkleuringen, de sporen, die we zien in het vlak van de put. Uit die doorsneden hebben we geleerd dat de meeste bronstijd sloten in het noordelijke deel van het terrein erg ondiep zijn. Maar een aantal sloten blijken een stuk dieper te zijn geweest; sommige sloten zijn wel meer dan een meter diep geweest. En dan te denken dat ze drie duizend jaar geleden door de klei zijn gegraven met een houten of benen schep. Wat een klus moet dat geweest zijn!

IMG-20140828-WA0002

De doorsneden van de sloten zijn ook belangrijk voor het begrijpen en verbeteren van de elektrische weerstandsmeter. Dit apparaat is vorige week gebruikt door Wouter Verschoof van RAAP. Het is een apparaat dat een elektrisch stroompje door de grond stuurt en de geleiding van de ondergrond meet. Een bronstijd sloot heeft een andere geleiding dan de grond er omheen, bijvoorbeeld omdat deze wat meer organische stof bevat en wat meer water vasthoudt. Als je om de meter een meting zet, zou je misschien de sloten kunnen zien zonder dat je ze opgraaft. Om erachter te komen of dit daadwerkelijk kan, hebben we vorige week delen van het terrein gemeten. We hebben op dezelfde locaties afgelopen dagen enkele putten gegraven om te kijken of de sloten die we daarin zien ook terug te zien zijn in de weerstandsmetingen. Of misschien maar enkele sloten; wellicht alleen de diepere of de hele kleiige. We moeten daarom ook doorsneden door de greppel zetten, om te zien hoe diep ze zijn en wat voor grond erin zit.

IMG-20140828-WA0001

Maar we hebben vandaag niet alleen maar gecoupeerd, er zijn ook luchtfoto’s gemaakt met een drone, zoals op de foto hierboven te zien is. Fred Nederlof van het bedrijf SupR heeft foto’s gemaakt van onze opgraving en de akkers eromheen. De foto’s zijn op grote hoogte gemaakt – misschien kunnen we wel bronstijd sporen zien in de vorm van verkleuringen op de geploegde akkers of verschillen in lengte van gewas (dit is namelijk afhankelijk van bodemomstandigheden waarop het groeit). Als we weer terug zijn in Leiden gaan we de foto’s in detail bestuderen, om te zien of deze techniek gebruikt kan worden om archeologie op te sporen zonder te graven. Hier zullen jullie dus later meer over lezen!

Tijdens dag 7 van het veldwerk, dinsdag, zijn de laatste drie putten aangelegd in het noorden van het perceel. Op basis van de boringen en de 1x1m putjes hadden wij het idee dat dit deel van het perceel nog in goede staat was. Dat bleek inderdaad te kloppen!
De zwarte bronstijd-bewoningslaag was goed te zien, met prachtige ploegsporen eronder. Deze ploegsporen zijn met fotopunten gefotografeerd. Deze meten we in en vervolgens kunnen we met fotogrammetrie één grote foto van de bronstijdakker maken.
Ook zijn er weer een aantal greppels aangetroffen. De vraag is of we deze greppels duidelijk terug gaan zien op het beeld van de weerstandsmetingen, die op deze plek zijn gedaan.

Tijdens dag 8 (vandaag) van het veldwerk stond de open dag centraal. We hadden vandaag van 12.00 tot 17.00 uur de mogelijkheid om langs te komen en te komen kijken bij onze opgraving. Het was met meer dan 200 bezoekers een groot succes, met prachtig mooi weer! Hieronder een korte impressie van de open dag:

Heel veel dank gaat uit naar alle geïnteresseerde bezoekers! Wij vonden het allemaal erg leuk om jullie ons werk te kunnen laten zien, en stellen jullie bezoek en belangstelling zeer op prijs.

Veldwerk: dag 6

Maandag 25 augustus: Vandaag hebben de archeologen hulp gekregen van een mini-kraan. Dat scheelt! Er zijn vijf werkputten aangelegd. Smalle sleuven met een breedte van 1,4 m en een lengte variërend van 20 tot 50 m. De eerste put is aangelegd op de plek waar vorige week het meterputje met bronstijdvondsten is gegraven. Wat bevond zich hier in de ondergrond? De mini-kraan zorgde snel voor duidelijkheid. Het meterputje bleek exact midden in een vondstrijke greppel te zijn gegraven. Een speld in de hooiberg!
De greppel heeft een noordoost-zuidwest oriëntatie, net als enkele andere greppels die in de put werden aangetroffen. Het lijkt een hoofd oriëntatie in de bronstijd van het terrein te zijn geweest. Ook vorig jaar vonden we namelijk op het aangrenzende perceel greppels en ploegsporen in deze oriëntatie.

IMG-20140826-WA0000 IMG-20140826-WA0001

De andere putten leverden allemaal bronstijdsporen op. Voornamelijk greppels, maar ook sporen van staken (hekjes), kuilen en prehistorische ploegsporen werden in enkele putten gevonden. Al met al een spectaculaire dag met veel sporen en enkele vondsten. Ook in delen waar de bodemopbouw niet meer intact was, werden nog sporen aangetroffen.

Vandaag (dinsdag) gaan we in het grid van de weerstandsmeter enkele putten graven. De putten zullen worden aangelegd op locaties waar ‘verdachte greppels’ op de scans te zien waren. Dit zijn hoogstwaarschijnlijk bronstijdgreppels. We zullen het zien, spannend!

Older posts Newer posts
www.scriptsell.net