Schermafbeelding 2014-08-19 om 17.15.24

West-Friesland in de bronstijd. Hier lagen akkers tot aan de horizon. Waarom hier wel en in de rest van Nederland niet?


Wie vandaag de dag door het prachtige polderlandschap van West-Friesland rijdt, ziet akkers tot aan de horizon. Dat is al eeuwen zo – het was al zo toen de streek nog vaarpolder was, maar ook 3000 jaar geleden was het niet anders. Archeologen kunnen in West-Friesland namelijk geen schop in de grond zetten, zonder akkers, sloten en boerderijen uit de bronstijd (1600-800 v.Chr.) aan te treffen. Het zit werkelijk overal, onder iedereens voeten, en dat maakt het één van de meest kenmerkende vormen van archeologie voor de streek.

Het maakt het ook één van de meest bijzondere en waardevolle vormen van archeologie. Nergens in Nederland, bijna nergens in Europa zelfs, heeft de mens in deze periode het land op zo’n grote schaal in cultuur gebracht. Waar op andere plekken her en der een boerderij en akker lagen, reikten in West-Friesland de akkers al tot aan de horizon. Dit zegt veel over het karakter van de streek: de West-Friese grond is goede grond en zelfs 3000 jaar geleden werkte men al hard om er het meeste uit te halen. Maar het leert ons ook veel over de mens in het algemeen. Vaak wordt gedacht dat mensen in de prehistorie in harmonie leefden met de natuur, maar niets was minder waar in West-Friesland. De West-Friese bronstijd archeologie laat zien dat de mensen toen al in staat waren om een heel landschap naar hun hand te zetten, als je maar hard werkt en een beetje vindingrijk bent.

Er zijn ook nog andere redenen waarom de bronstijd van West-Friesland zo bijzonder is. Zo zijn de resten uit deze periode bijzonder goed bewaard gebleven in deze streek. Kwetsbare materialen, zoals bot en plantenresten, zijn in grote aantallen gevonden, veel meer dan in andere streken. Dit maakt het mogelijk om vragen te beantwoorden die anders niet beantwoord kunnen worden. Daarnaast zijn er grote oppervlakken opgegraven, verspreid over heel West-Friesland, waardoor we een beeld kunnen vormen van een hele streek in plaats van een enkele vindplaats.

De meeste van deze opgravingen hebben plaatsgevonden tijdens de ruilverkaveling. Archeologen van het toenmalige Instituut voor Pre- en Protohistorie hebben toen met man en macht gewerkt om de archeologie te redden van al het vernietigende graafwerk. Ze hebben toen zo hard gewerkt dat er veel meer gegevens en vondsten zijn verzameld dan men kon bestuderen (toen de archeologen klaar waren in West-Friesland moesten ze namelijk gelijk weer door om archeologie op andere plaatsen te redden). Jarenlang hebben de gegevens over de prachtige bronstijd van West-Friesland op de plank gelegen. Totdat in 2011 vijf onderzoekers op de Universiteit Leiden samenkwamen om het verhaal van West-Friesland 3000 jaar geleden te reconstrueren en te kunnen delen met de huidige inwoners van de streek (en de rest van de wereld)

Deze onderzoekers wisten dat de bronstijd van West-Friesland bijzonder is, omdat hier het land toen al tot aan de horizon in cultuur was gebracht. Maar er is  ook nog veel dat ze niet wisten. Zaken die ons veel kunnen leren over hoe mensen in de prehistorie het hele land naar hun hand wisten te zetten en waarom dat nou juist in West-Friesland gebeurde en niet op andere plaatsen. Wat het precies is dat de onderzoekers van het project bestuderen en wie ze precies zijn lees je hier.